Als je niet doopsgezind bent, wat wil je dan weten over doopsgezinden? Ben je geïnteresseerd in de geschiedenis of meer in de huidige gemeenschap? Wil je iets weten over hoe doopsgezinden het christelijk geloof interpreteren of juist of en hoe ze hun ambitieuze ethiek beleven? Ben je doopsgezinden toevallig tegengekomen en wil je meer weten over deze geloofsgemeenschap? Dan hebben we dit boekje voor jou samengesteld.
Als je doopsgezind bent, sta je dan met je mond vol tanden als gevraagd wordt: “Doopsgezind, wat is dat?” Of ben je ‘mondig’ en vertel je enthousiast wat jouw ‘doopsgezinde’ manier om te geloven voor jou betekent? Of begint het verhaal steeds met de doperse beweging in de 16e eeuw? Wat vertel je dan aan je collega’s of je buren of aan mensen die belangstelling voor je gemeente hebben? Is het echt altijd een heel individueel antwoord, waarvan je je bewust bent dat veel andere doopsgezinden iets anders zouden antwoorden? Wat kunnen we samen zeggen?
Is er dan geen representatief boekje of iets dergelijks? Natuurlijk wel. Door de jaren heen zijn er allerlei uitgaven verschenen over wat doopsgezind-zijn is. Maar de accenten die gelegd worden, veranderen met de tijd. Elke tijd heeft zijn eigen vragen en dus ook een andere invulling van doopsgezind-zijn. En nog los daarvan: doopsgezinden hebben geen dogma’s, geen centrale autoriteiten, die vastgelegde ‘juiste’ antwoorden op deze vraag zullen geven. Elke doopsgezinde die zich geïnspireerd weet, ernaar streeft Jezus te volgen en gedoopt is op een zelfgeschreven belijdenis, zal het verhaal weer net even anders vertellen, de accenten net wat anders leggen. Maar er is natuurlijk wel een gemeenschappelijke basis, een gemeenschappelijke geschiedenis en traditie – al 500 jaar!
In 2023 organiseerden het Doopsgezind Seminarie en de Stichting voor Doopsgezinde Geloofsopbouw en Solidariteit een Doopsgezinde Educatiedag om te peilen wat voor behoefte er aan educatie binnen de gemeenten is. Daar werd gevraagd om nieuw gespreksmateriaal dat gebruikt zou kunnen worden voor allerlei belanghebbenden b.v. catechisanten, maar ook als gespreksstof binnen de gemeenten. Een kleine werkgroep ging aan de slag en besloot dat het niet een boekje moest worden geschreven door één deskundige, die uit doopsgezind perspectief vertelt hoe het zit. We zijn immers een geloofsgemeenschap die diversiteit respecteert en erkent als een rijkdom. Dus – het moet materiaal zijn dat deze basisoriëntatie zichtbaar maakt. En niet alleen een boekje, maar ook graag filmpjes en podcasts, omdat mensen nu eenmaal verschillen in hoe ze hun informatie het liefst tot zich nemen.
Waar te beginnen, wat zijn de belangrijkste onderwerpen? Mennonite World Conference – de wereldwijde geloofsfamilie waartoe wij als doopsgezinden in Nederland behoren – formuleert wel heel bondig: “Following Jesus, Living out Unity, Building Peace.” Onze werkgroep wilde dit verder uitwerken aan de hand van acht samen gekozen ‘pijlers’, ‘kernwaarden’, ‘identiteitsvormende overtuigingen’:
- Je eigen beslissing: volwassenendoop en persoonlijke belijdenis
- Vieren en visualiseren van de gemeenschap: het avondmaal
- Leven vrij van geweld: opstaan voor rechtvaardigheid
- Leven te midden van het leven: de schepping behouden
- Loyaliteit vrij kiezen en eerlijk blijven: eedweigering
- Macht delen – een gemeenschap zonder hiërarchie: priesterschap van alle gelovigen
- Inspiratie en oriëntatie: samen de Bijbel interpreteren
- Mensen ondersteunen die hulp nodig hebben: diaconie.
Dit is geen complete ‘doopsgezinde canon’ en ook geen systematische volgorde, maar eerder een uitnodiging om zelf verdere vragen te stellen en andere stukjes identiteit te verkennen. Bij al die onderwerpen hebben we eerst geprobeerd te luisteren naar wat niet-doopsgezinden eigenlijk willen weten. Daarom begint elk hoofdstuk met een interview. Vervolgens wilden we weten hoe doopsgezinden in onze gemeenten er eigenlijk over denken. De gesprekken bleken enorm inspirerend. En we willen iedereen oprecht bedanken die zo bereidwillig deze dialoog met ons is aangegaan. Ten derde wilden we dit verrijken met extra informatie. Daarom zit in elk hoofdstuk een ‘verdieping’, met daarin de bijbelse achtergrond, een stukje geschiedenis en natuurlijk een reflectie vanuit het perspectief van vandaag, midden in de huidige maatschappelijke situatie.
Voor ons als zeer diverse werkgroep is deze samenkomst van verschillende stemmen al een inspirerende ontdekkingsreis geweest. En nu hopen we natuurlijk dat het lezen ervan – misschien wel samen – voor jou hetzelfde zal zijn: dat je geïnspireerd wordt om nog meer te weten te komen over ‘doopsgezind’, of om ‘doopsgezind’ verder te beschrijven.
Even iets over de term ‘doopsgezind’. In Nederland is deze naam sinds de 19e eeuw ingeburgerd na vele afscheidingen en (her)eenwordingen in een bewogen geschiedenis door de eeuwen heen. Het begon allemaal in de 16e eeuw, toen zij door hun bittere tegenstanders als ‘wederdopers’ (anabaptisten) werden bestempeld. In de meeste landen is de term ‘Mennonieten’ ingeburgerd – teruggaand tot de Friese hervormer Menno Simons. Hij was het die het geweldloze deel van de doperse beweging in Noord-Europa verzamelde en leidde tot het vormen van gemeenten. In sommige andere delen van de wereld zijn termen als ‘Brethren in Christ’, ‘Mennonite Brethren’, etc. gebruikelijk. Ook dit weerspiegelt een gemeenschap als eenheid in diversiteit die tegenwoordig in bijna alle delen van de wereld te vinden is. Samen leven en vieren we dit als Mennonite World Conference.
We hopen met dit project materiaal te bieden voor wie meer wil weten en voor doopsgezinden die zich weer willen bezinnen op wat doopsgezind zijn in het hier en nu voor hen en anderen inhoudt. Want wat zou het mooi zijn als dit een levend, groeiend project wordt, waar nieuwe filmpjes en podcasts bijkomen naar aanleiding van de reacties van de gebruikers van dit boekje.
Met dank aan…
Op 19 januari 2023 gingen Paul Thimm, Marijn Vermet en Hermine Dekkers op bezoek bij het College van Curatoren van het doopsgezind seminarium om eens te horen of de Gemeenschap voor Doopsgezind Broederschaps-werk en het doopsgezind seminarium samen iets konden doen aan educatie. Twee jaar later lag er een boek.
Het boekje kwam er dankzij vele mensen. Na de doperse educatiedag op augustus 2023 (mede voorbereid door Christiane Karrer vanuit het doopsgezind seminarium), dacht een groep enthousiaste mensen onder bezielende leiding van Fernando Enns na over de onderwerpen die aan bod moesten komen. Dit waren Chris Doude van Troostwijk, Willemijn Heerlien, Saapke van der Meer, Wieteke van der Molen, Daniel Serrano Bernal, Marijn Vermet en Hermine Dekkers. In juli 2024 lag er een plan voor een boekje met daarnaast filmpjes en later podcasts.
Het boekje werd geschreven door auteurs die dat vaak naast een drukke baan deden:
Fernando Enns, Flora Visser, Andrés Pacheo Lozano, Geke van Vliet, Marius van Hoogstraten, Annegreet van der Wijk, Wieteke van der Molen en Hermine Dekkers. Fernando Enns verzorgde de eindredactie. We zijn blij dat Teunie Markensteijn de teksten nog taalkundig naliep. Susan de Loor verzorgde de vormgeving en de illustraties. Kalle Brüsewitz ondersteunde bij de redactie, eindredactie en vormgeving.
Veel dank zijn we verschuldigd aan degenen die bereid waren een interview af te geven:
Selma Boulmalf, Jasper Visser, Thirza Snoek, Guusje Koorneef, Mirko van Pampus, Mateusz Jarmużewski, Jochem Beumer, Linde van Best, Fred Dekkers en Joris Leyten.
En aan de doopsgezinden die met elkaar in gesprek wilden voor dit boekje:
Nick Everts, Renze Pieter Yetsenga, een aantal leden van de gesprekskring van de doopgezinde gemeente De Lytse Streek, Eline van Dam, Henk Stenvers, Roos Konijn-Kapteijn, Kees Stuurman, Job Raedts, Aliza Hoomans, Charlie Philippo, Hajo Hajonides, Lenie Oortwijn-Hildisheim, Tori Kelly, Marlies van Leeuwen-Visser, Bas Middelkoop, Paulien Walch-de Vries.
Ook zijn we veel dank verschuldigd aan de mensen die het financieel mogelijk maakte:
Doopsgezind Predikfonds, Dowilvo, Fonds Oosterbaan, Fonds Zuid-Limburg, Menno Simons Stichting, Stichting het Weeshuis van de Doopsgezinde Collegianten De ‘Oranjeappel”, Stichting voor Doopsgezinde Geloofsopbouw en solidariteit, en alle andere mensen die een financiële bijdrage deden, via bijvoorbeeld de collecten.
De filmpjes zijn gemaakt door Marieke Spee en Jos Bierings van Story2Tel. Dank aan iedereen die aan de filmpjes heeft meegewerkt.
De website is gemaakt door Bureau Max in opdracht van Kalle Brüsewitz, die ook als webmaster fungeert.